İlber Ortaylı (21 Mayıs 1947, Bregenz - 13 Mart 2026, İstanbul), Türk tarihçi, akademisyen ve yazar. Ortaylı, Türk Tarih Kurumu ve Türkiye Bilimler Akademisi şeref üyesi (2012), Makedonya Bilim ve Sanat Akademisi (MANU) onur üyesi (2011), Rusya Bilimler Akademisi Şarkiyat Enstitüsü onursal profesörü, Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Tarih Enstitüsü fahri doktoru (2012), Uluslararası Osmanlı Etütleri Komitesi yönetim kurulu üyesi, Avrupa İranoloji Cemiyeti ve Avusturya-Türk Bilimler Forumu üyesiydi.
İlber Ortaylı'nın Hayatı
Ailesi
21 Mayıs 1947 tarihinde Müttefik işgali altındaki Avusturya'nın Bregenz şehrinde doğdu. Akmescitli Şefika Karaşay Ortaylı ve Kefeli Kemal Ortaylı'nın oğludur. Göbek adı İbadullah'tır. Annesi Şefika Ortaylı (1917-2020), Kafkasyalı Karaçay asıllıdır. Kırım Hanlığı'nın önde gelen asilzade ailelerinden, Çarlar tarafından prenslik verilmiş ve Kırım mirzalarından olan Şirinski ailesine mensuptur. Şefika Ortaylı, Stalingrad'da Rus dili ve edebiyatı eğitimi almıştır. Babası ise Kırım doğumlu, Türkçeye Kırım tarihi ve Tatarlar üzerine eserler ve makaleler çevirmiş bir uçak mühendisi olan Kemal Ortaylı'dır.
İki yaşındayken ailesiyle birlikte Türkiye'ye göç etti. İlk ve orta öğrenimini İstanbul Avusturya Lisesinde tamamladı. 1965 yılında Ankara Atatürk Lisesinden mezun oldu.
Annesi Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Rus dili ve edebiyatı bölümünde yıllarca Rusça öğretmeni olarak çalıştı. Ortaylı, Türkçe, Almanca ve Rusçanın konuşulduğu ev ortamında büyümüştür. Enver, Emeldar ve Nuriye adlarında üç kardeşi vardır.
Akademik kariyeri
1968 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi tarih bölümünden mezun oldu. Burada Şerif Mardin, Halil İnalcık, Mümtaz Soysal, Seha Meray, İlhan Tekeli, Mübeccel Kıray'ın öğrencisi oldu. Ayrıca sınıf arkadaşları arasında Zafer Toprak, Mehmet Ali Kılıçbay ve Ümit Arslan da vardı.
Viyana Üniversitesinde Slav ve Doğu Avrupa dilleri hakkında öğrenim gördü. Yüksek lisans çalışmasını Chicago Üniversitesinde Halil İnalcık ile yaptı. Tanzimat Sonrası Mahallî İdareler başlıklı tezi ile Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinde 1974 yılında tarih doktoru, Osmanlı İmparatorluğu'nda Alman Nüfuzu başlıklı çalışmasıyla 1979'da aynı fakültede doçent oldu.
1982 yılında üniversitelere uygulanan siyasi yaptırımlara tepki olarak görevinden istifa etti. Bu dönemde Viyana, Berlin, Paris, Princeton, Moskova, Roma, Münih, Strazburg, Yanya, Sofya, Kiel, Cambridge, Oxford ve Tunus'ta ders, seminer ve konferanslar verdi.
1988'de Türkiye'ye dönerek Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nde bir süre doçent olarak çalıştı , aynı yıl SBF'deki görevine geri döndü. 1989'de profesör oldu ve 1989-2002 yılları arasında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinin idare tarihi ana bilim dalının başkanlığını yaptı.
2002 yılında Galatasaray Üniversitesine, iki yıl sonra ise Bilkent Üniversitesine konuk öğretim üyesi olarak geçti. Son olarak Galatasaray Üniversitesi ve MEF Üniversitesi hukuk fakültelerinde Türk hukuk tarihi dersleri verdi. Galatasaray Üniversitesi senatosu üyesiydi. İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesinde hukuk tarihi bölümünde ders verdi.
2005 yılında Topkapı Sarayı Müzesi müdürü oldu. Yedi yıl bu görevde kalan Ortaylı, 2012 yılında yaş haddinden emekli oldu ve görevi Ayasofya Müzesi Müdürü Haluk Dursun'a devretti.
Ortaylı, Uluslararası Osmanlı Etütleri Komitesi yönetim kurulu ve Avrupa İranoloji Cemiyeti ve Avusturya-Türk Bilimler Forumu üyesiydi. 2018 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı danışmanı oldu.
Tarih Vakfı ve Afet İnan ailesinin iş birliğiyle iki yılda bir verilen Afet İnan Tarih Araştırmaları Ödülü'nün 2004 yılındaki sahipleri İlber Ortaylı'nın da içinde bulunduğu jüri tarafından belirlenmiştir.
Ortaylı, ileri seviyede Almanca, Rusça, İngilizce, Fransızca, İtalyanca, Farsça ve iyi seviyede Latince bilmekteydi.
Katıldığı bir televizyon programında bilgisayar kullanmadığını, başkalarının yanlış bilgilerle biyografisini yazdığını ve bundan büyük rahatsızlık duyduğunu dile getiren Ortaylı, orta seviyede Sırpça, Hırvatça ve Boşnakça bildiği iddialarını yalanlamıştır.
Özel hayatı ve ölümü
1981 yılında Mersin senatörü Dr. Talip Özdolay'ın kızı Ayşe Özdolay ile evlendi ve bu evlilikten Tuna adında bir kızı oldu. On sekiz yıllık birliktelikten sonra 1999 yılında boşandı. İlber Ortaylı'nın ayrıca çocukluğundan beri biriktirdiği minyatür otomobillerden oluşan büyük bir koleksiyonu vardır.
Ortaylı, Ocak 2026'da geçirdiği prostat ameliyatı sonrası başlayan komplikasyonlar, diyabet ve kronik böbrek yetmezliği nedeniyle Mart ayında Koç Üniversitesi Hastanesine yatırıldı. Yaklaşık 5–6 gün yoğun bakımda kaldıktan sonra 9 Mart 2026 tarihinde entübe edildi ve 13 Mart 2026'da çoklu organ yetmezliği sonucu öldü.
Ölümü, ailesi tarafından yapılan açıklamada, "Ailemizin büyüğü İlber Ortaylı'yı 13 Mart 2026 gününde kaybettik. Uzun süren ve giderek karmaşıklaşan sağlık sorunlarına rağmen hayata duyduğu merakı, insanlarla bir arada olma arzusu hiç azalmadı ve gücü yettiğince bildiği gibi yaşadı." ifadeleriyle ilan edildi.
İlber Ortaylı, 16 Mart 2026 tarihinde saat 11.00'de Galatasaray Üniversitesi'nde gerçekleşen anma töreninden sonra ikindi namazını müteakip Fatih Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Fatih Camii haziresine defnedildi.
İlber Ortaylı'nın Televizyon Programları ve Yazıları
2004 yılında TRT 2'de başlayıp TRT Türk'te hafta sonları yayımlanan İlber Ortaylı ile adlı belgeseli sunmuştur. NTV'de İlber Ortaylı ile Tarih Dersleri adında bir program yapmıştır. Bloomberg HT kanalında da İlber Ortaylı ile Zaman Kaybolmaz adlı bir program yapmıştır. Yeniden NTV'de 5 Kasım 2012 ile 11 Mart 2013 arasında gazeteci-yazar Mehmet Barlas ile birlikte Her Zaman isimli bir tarih programı yapmıştır. Habertürk kanalında 2016-2025 HaberTürk bilim ve Teke Tek programlarına Fatih Altaylı moderatörlüğünde tarih ve bilimler tarihi üzerine sohbetlere katılmıştır. 2024 yılı ekim ayı itibarıyla Okan Bayülgen ile birlikte TV100'de Muhabbet Kralı isimli programa başlamıştır.
2000 yılından beri pazar günleri Milliyet gazetesinde, aylık Atlas Tarih ve üç aylık Doğu Batı dergilerinde makaleler yazdı. Bir dönem yayımlanan Popüler Tarih ve Tarih ve Toplum dergilerinde, Habertürk gazetesinin Habertürk Tarih ekinde de yazıları yayımlandı. 2000'de, Turhan Kitabevi tarafından Osmanlı İmparatorluğu'nda İktisadî ve Sosyal Değişim başlıklı kitabı yayımlandı.Doğu Batı ve NTV Tarih dergilerinin danışma kurulu üyesiydi. İlber Ortaylı, Milliyet Sanat dergisine verdiği bir mülakatta, kitaplığında 30.000 civarında kitabı olduğunu ve bunların 5.000'ini Galatasaray Üniversitesine bağışladığını ifade etti. Fakat bu kitapların büyük bölümü 2012 yılında gerçekleşen yangında yok oldu.
İlber Ortaylı'nın Ödülleri
İlber Ortaylı, Osmanlı Tarihinde Aile isimli eserinin yanı sıra, tarih alanında 1970'li yılların başlarından itibaren yaptığı çalışmaları, yayımladığı makale ve kitapları, tarih biliminin yaygınlaştırılması çabaları, tarihi her yaştan Türk insanına sevdirme konusundaki faaliyetleri, yurt dışındaki bilimsel etkinlikleri ve Türk tarihçiliğinin uluslararası alanda önemli bir ismi olması da göz önüne alınarak tarih dalında 2001 Aydın Doğan Ödülü'ne adını yazdırdı.
2006 yılında İtalya'da Lazio bölge yönetiminin başlattığı ve her yıl devam etmesi öngörülen Akdeniz Festivali'nde toplumsal ve kültürel tarih alanındaki "Avrupa ile Akdeniz arasında Lazio" ödülünün Prof. Dr. İlber Ortaylı'ya verilmesi uygun görülmüştür.
- Aydın Doğan Ödülü (2001)
- Italia Solidariata Şövalyesi (2005)
- Avrupa ile Akdeniz Arasında Lazio Ödülü (2006)
- Puşkin Madalyası (2007)
- Avusturya Bilim ve Sanat Onur Ödülü (2010)
- Fransa Devlet Kültür Nişanı (2011)
- İtalya Yıldızı Nişanı (2016)
- Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü (2017)
Kaynak: Vikipedi · Metin CC BY-SA 4.0 lisanslıdır.
Bir Ömür Nasıl Yaşanır?